فروشگاه اینترنتی عُمتَک
0 محصولات نمایش سبد خرید

سبد خرید شما خالی است.

هیپوگلایسمی چیست؟

هیپوگلایسمی

هیپوگلایسمی به افت قند خون گفته می شود که نام های دیگری آن شامل واکنش به انسولین و شوک انسولین است. این مقاله جزئیاتی راجع به این وضعیت ارائه می کنیم.

بیمار مبتلا به هیپوگلایسمی چه احساسی دارد؟ اولین باری که بیمار مبتلا به دیابت دچار افت قند خون می شود معمولا در سطح mg/dl ۵۴ است و بیمار دچار لرز، تعریق و گرسنگی می شود. علایم دیگر شامل تشویش و تهوع است. این علایم شباهت زیادی به وقتی دارد که فرد عصبی می شود که به این علایم، علایم اتونومیک نیز گفته می شود و بدن به این وسیله به بیمار می گوید که قند خون او پایین افتاده و نیاز به خوردن دارد. اگر این علایم اتونوم نادیده گرفته شود، غلظت گلوکز خون به حدی می رسر که مغز انرژی لازم را بدست نمی آورد که این در قند خون معمولا ۴۹ mg/dl رخ می دهد و فرد احساس خشم، اختلال تفکر، تاری دید، خستگی و سردرد کرده و به سختی صحبت می کند که به آن علایم نوروگلیکوپنیک  (neuroglycopenic) می گویند. وقتی علایم شدیدتر شود مانع از درمان افت قند خون فرد می شود و اگر افت قند بیشتر شود و به زیرmg/dl ۳۰ برسد، هوشیاری فرد از دست رفته و حتی سبب تشنج می شود. در علایم مختص هیپوگلایسمی را بیان می کند.

 

جدول

 

اگر بیمار برای مدت طولانی دیابت داشته است و اگر به طور مکرر اخيرة دچار افت قند خون می شود ممکن است علایم اتونومیک را تجربه نکند و با این علائم را در غلظت های پایین تر قند خون تجربه کند. بنابراین در این افراد اغلب اولین علامت افت قند خون، علایم neuroglycopenic مثل احساس خستگی و تاری دید است ممکن است فرد قند خون mg/dl ۳۰ داشته باشد و احساس سلامتی بکند که به این حالت که بیمار تا قند خون احساس افت قند خون نکند، hypoglycemia unawarenesS گفته می شود و نگران کننده است چرا که گلوکز خون بیمار اندکی با بیهوشی فاصله دارد.

 

قند خون بیمار باید در چه حدی باشد؟

در بیماران غیر دیابتی، سطح قند خون می تواند در حد ۶۰ تا mg/dl ۷۰ یا ت پایین تر بعد از گرسنگی طولانی مدت باشد. مشکل در افراد دیابتی این است که این بیماران داروهایی مصرف می کنند که سبب افت قند خون می شود مثل انسولین و سولفونيل اوره ها و در آنها گلوکز mg/dl ۶۰ نگران کننده است چرا که احتمال زیادی دارد که از این هم بیشتر افت کند. ADA قند خون mg/dl ۷۰ و زیر آن را حتی اگر بیمار احساس سلامتی بکند و علایمی هم نداشته باشد را به عنوان افت قند خون در نظر می گیرد. بنابراین اگر بیمار داروهایی مصرف کند که سبب افت قند خون به زیر mg/dl ۷۰ می شود باید اقدامی انجام دهد. اگر بیمار قند خون خود را فقط با رژیم غذایی کنترل می کند، قند خون ۶۰-۸۰ خوب است و احتیاجی به درمان ندارد.

مطلب قابل تأمل دیگر این است که اگر قند خون بیمار برای مدت طولانی بالا باشد، بیمار ممکن است علایم افت قند خون را حتی اگر قند خون طبیعی باشد مثلا mg/dl ۱۰۰ را خواهد داشت. اگر بیمار قند خون خود را بهتر کنترل کند این وضعیت رفته رفته تغییر کرده و علایم افت قند خون در همان سطوح قند خون پایین ایجاد می شود.

 

چه عللی سبب هیپوگلایسمی می شود؟

هیپوگلایسمی در افراد دیابتی به سه دسته علل رفتاری، اختلال در سیستم counter regulatory (هورمون های مخالف انسولین) و عوارض دیابت رخ می دهد.

 

علل رفتاری:

علل رفتاری شامل اندازه گیری بیش از حد واقعی کربوهیدرات مصرف شده، مشکل دوز انسولین برای ورزش و انباشته شدن انسولین در بدن در اثر درمان بیش از حد سطوح بالای قند خون می باشد.

 

  • اندازه گیری بیش از حد واقعی کربوهیدرات مصرف شده:

یکی از علل بسیار شایع هیپوگلایسمی مکرر تزریق انسولین زیاد یا مصرف زیاد داروهای کاهنده قند خون به نسبت کربوهیدرات مصرف شده است. ممکن است که بیمار در اندازه گیری کربوهیدرات اشتباه کرده باشد و آن را بیشتر از آنچه واقعا هست حساب کند در نتیجه بیمار کربوهیدرات و مواد قندی کمتر از برنامه ریزی مصرف می کند و یا ممکن است در خوردن غذا بعد از تزریق یا مصرف داروها تأخیر کند. مثلا بیمار می خواهد آزمایش بدهد که احتیاج به ناشتایی دارد و فراموش می کند که باید انسولین یا داروهای دیابت خود را بعد از انجام تست مصرف کند و در نتیجه با مصرف آن ها قبل از انجام تست دچار افت قند خون می شود. مصرف زیاد الکل خصوصا با معده خالی در فرد نیز ایجاد هیپوگلایسمی می کند. 

 

  • عدم موفقیت در تنظیم دوز انسولین برای ورزش:

هیپوگلایسمی می تواند در طی ورزش یا حتی ساعت پس از ورزش رخ دهد بنابراین بیمار نیاز به پایش قند خون و تنظیم دوز انسولین و مصرف غذا دارد و عدم موفقیت در انجام این کار منجر به افت قند خون خواهد شد. ورزش بیش از حد انتظار نیز می تواند مشکل زا باشد.

 

  •  انباشته شدن انسولین و درمان بیش از حد قند خون بالا:

برخی بیماران دیابتی هستند که هر قند خون بالایی را به شدت درمان می کنند و در نتیجه انباشته شدن انسولین در اثر تزریق های مکرر می شوند و خود را مستعد هيپوگلایسمی می کنند. اشتباه رایج این است که بیمار قبل از وعده غذایی انسولین تزریق کند و هم یک تا دو ساعت بعد قند خون خود را چک کند و بعد بدون اینکه توجه داشته باشد که هنوز انسولین که قبل از وعده ای غذایی تزریق کرده در حال جذب و اثر است دوز دیگری از انسولین تزریق کند. برای جلوگیری از انباشته شدن انسولین، پمپ های انسولین جدید قابلیتی به نام insulin-on-board دارند که سبب می شود بیمار را از اینکه دوز انسولین bolus قبل کماکان در حال تزریق و جذب است آگاه کند که انسولین اضافی تزریق نکند.

 

  • اختلال در سیستم تنظیم متقابل Counterregulatory:

سیستم تنظیم متقابل Counterregulatory سیستمی در بدن متشک . هورمون ها و سیستم عصبی است که در پاسخ به افت قند خون فعال می و در بیماران با دیابت مزمن، بخشی از این سیستم ممکن است به درستی کا نکند و این موضوع سبب اختلال در پاسخ مناسب به افت قند خون می‌شود.

– اختلال و کمبود پاسخ گلوکاگون:

در اوایل بیماری دیابت، سطح گلوکاگون در پاسخ به افت قند بالا می رود و به عنوان یک عامل مهم در جلوگیری از ایجاد افت قند به شمار می آید. بیماران مبتلا به دیابت که بیشتر از ۵ سال از بیماری آنها می گذرد این پاسخ را از دست می دهند و استعداد آنها برای ایجاد افت قند خون بالا می رود. چرا که آنها دارای این مکانیزم حفاظتی نیستند. بیمارانی که به علت التهاب پانکراس ( پانکراتیت) و جراحی پانکراس مبتلا به دیابت شده اند نیز دچار اختلال و کمبود پاسخ گلوکوگون هستند و خطر افت قند خون در آنها نیز بالا است.

– اختلال در پاسخ آدرنالین و نورآدرنالین:

وقتی که پاسخ گلوکاگون از بین می رود، ترشح هورمون های آدرنالین و نورآدرنالین از غده فوق کلیوی اهمیت بیشتری پیدا می کند و بیمار را از افت قند خون با افزایش ضربان قلب و لرز آگاه می کند. پاسخ آدرنالین و نورآدرنالین در بیماران مبتلا به hypoglycemic unawareness به دلیل افت قند خون مکرر ضعیف می شود.

– کمبود کورتیزول:

غدد فوق کلیوی، هورمون دیگری به نام کورتیزول را ترشح می کنند که یک هورمون مخالف عمل انسولین (Counterregulatory) دیگر است که سبب بالا بردن قند خون می شود و کمبود این هورمون نیز شانس ابتلا به افت قند خون را بالا می برد برخی اوقات در بیماران مبتلا به دیابت نوع یک،نارسایی آدرنال ( غدد فوق کلیه) رخ می دهد که به آن بیماری آدیسون نیز گفته می شود که وقتی بیمار آدیسون در بیمار با دیابت نوع یک ایجاد شد، نیاز او به ا انسولین افت می کند و اگر دوز انسولین بیمار کاهش داده نشود، بیمار با افت قند خون مواجه خواهد شد.

 

هیپوگلایسمی

 

عوارض دیابت:

شامل نوروپاتی اتونوم، گاستروپارزی و نارسایی کلیه است.

 

نوروپاتی اتونوم:

سیستم سمپاتیک یک سیستم Counterregulatory مهم است که را از افت قند خون با ایجاد علایمی مثل لرز، افزایش ضربان قلب (تپش قلب) و تعریق آگاه می کند و نارسایی این سیستم سبب افزایش خطر افت قند خون در بیمار خواهد شد.

  • گاستروپارزی:

آسیب اعصاب کنترل کننده معده (گاستروپارزی) سبب تأخیر در تخلیه معده می شود و پیک اثر انسولین که قبل از وعده غذایی داده شده ممکن است قبل از جذب غذا صورت بگیرد و سبب افت قند خون می شود.

  • نارسایی کلیه:

بیماران دیابتی مبتلا به نارسایی کلیه در خطر بیشتری از لحاظ ابتلا به افت قند خون هستند. چندین علت برای این موضوع وجود دارد. اولا اینکه در نارسایی کلیه، انسولین تزریق شده و برخی داروهای خوراکی دیابت مدت بیشتری در بدن اثر می کند. ثانیا اینکه بیماران مبتلا به نارسایی کلیه، اشتهای کمتری دارند و مستعد سوء تغذیه هستند. کاهش چربی و توده عضلانی به دلیل این سوء تغذیه سبب اختلال در توانایی کبد برای تولید گلوکز می شود.

 

درمان هیپوگلایسمی:

درمان هیپوگلایسمی نسبتا آسان است و شامل خوردن یا نوشیدن هر غذایی است که مقدار زیادی قند با جذب آسان دارد. منابع گلوکز شامل قرص های گلوکز و ژل های گلوکز است که در داروخانه موجود است. آب میوه و شیر بدون چربی نیز منابع خوبی هستند. غذاهای دارای مقدار زیادی چربی مثل شکلات منابع خوبی نیستند چرا که چربی موجود در آنها سبب تأخیر در جذب گلوکز می شود. فروکتوز به تنهایی گلوکز خون را بالا نمی برد ولی بسیاری از غذاهای حاوی فروکتوز مثل عسل و میوه جات حاوی مقدار زیادی گلوکز نیز می باشند.

بیشتر اوقات ۱۵ گرم کربوهیدرات مناسب است ولی اگر قند خون بیمار زیر mg/dl ۵۰ باشد مصرف ۳۰ گرم کربوهیدرات بهتر است. بیمار باید بعد از مصرف غذا، قند خون خود را در ۱۵ دقیقه بعد چک کند و اگر قند خون هنوز پایین بود ۱۵ گرم دیگر کربوهیدرات مصرف کند و مجددا قند خون خود را ۲۰-۱۵ دقیقه بعد چک کند. بیمار باید آنقدر این عمل را تکرار کند تا گلوکز در حد صحیح قرار گیرد و این مسئله مهم است که بیمار نباید بیش از حد کربوهیدرات مصرف کند چرا که قند خون او به شدت بالا می رود. در بسیاری بیماران ۱۵ گرم گلوکز قند خون راmg/dl ۴۰ بالا می برد. بعد از اینکه به خوبی افت قند خون بیمار درمان شد، بیمار باید علت افت قند خون خود را بیابد تا مانع از تکرار این حالت در خود شود.

 

تزریق گلوکاگون:

تزریق گلوکاگون سبب رهاسازی گلوکز ذخیره شده کبد می شود. به برخی بیماران دیابتی روی درمان با انسولین توصیه می شود که کیت اورژانسی گلوکاگون را در خانه داشته باشند و اعضای خانواده باید راجع به افت قند خون و علایم آن اطلاع داشته و در موارد افت قند خون شدید به طوری دچار افت سطح هوشیاری شدید و کاهش سطح هوشیاری شود و اق تزریق گلوکاگون کنند. کیت گلوکاگون یک ویال حاوی mg ۱ پودر گلوکا است که با سرنگ داخل ویال آن را رقیق می کنند و پس از تکان دادن جهت حل شدن پودر، آن را با سرنگ کشیده و در محل ران، باسن تزریق می شود. تزریق گلوکاگون در صورتی که در عضلات انجام شود س عمل می کند. در بچه هایی با وزن زیر ۴۴ پوند(معادل ۲۰ کیلوگرم)، با نیمی از محتویات سرنگ را تزریق کرد. گلوکاگون می تواند در بیمار سبب تهوع شود و به دلیل احتمال استفراغ در بیمار، باید آن را به پهلو خواباند. سطح قند خون بالا آمده به وسیله گلوکاگون برای مدت طولانی بالا نخواهد آمد و لازم است که درمان خوراکی با مواد قندی را شروع کرد.

استفاده از گلوکاگون در خانه سبب می شود که بیمار در خانه درمان شود و برای افت سطح هوشیاری در اثر هیپوگلایسمی در بیمارستان بستری نشود. ولی اگر بیمار در اثر هیپوگلایسمی دچار تشنج شده یا بعد از ۱۰-۱۵ دقیقه از تزریق گلوکاگون پاسخ ندهد، باید بیمار را به بیمارستان برد. اگر اطرافیان بیمار می دانند که کمای بیمار در اثر مصرف سولفونيل اوره ها است، نباید به بیمار گلوکاگون تجویز کرد چرا که در این موارد گلوکاگون به طور متناقض سبب افت قند خون خواهد شد.

 

انسولین

 

پیشگیری از هیپوگلایسمی:

هر چه بیمار تلاش می کند که سطح HbA1c خود را به حد طبيعی نزدیک کند، خطر هیپوگلایسمی نیز در او بالا می رود. بیمار لازم است که اندازه گیری های زیر را انجام دهد تا مانع از ایجاد هیپوگلایسمی در خود شود:

  1. بیمار باید بیاموزد که کربوهیدرات های غذای خود را اندازه گرفته و انسولین را متناسب با آن تنظیم کند.
  2. و بیمار باید رفتارهایی را که سبب خطر افت قند خون او می شود را شناسایی کند و در پیشگیری از آنها قدم بر دارد. برای مثال انسولین خود را برای فعالیت بدنی تنظیم کند.
  3. بیمار لازم است که مکررا قند خون خود را پایش کند خصوصا اگر مبتلا به دیابت نوع یک می باشد. بیمار نمی تواند با اندازه گیری ۲-۳ بار قند خون در طول روز به کنترل خوبی دست پیدا کند. برای کنترل دقیق لازم است که قند خون را ۸-۱۲ بار در روز (قبل از وعده های غذایی، میان وعده ها، قبل از خواب، ساعت ۲ بامداد، قبل و بعد از فعالیت بدنی و ورزش، قبل از رانندگی و در زمان ایجاد علایم هیپوگلایسمی) اندازه گرفت. سیستم کنترل مداوم قند خون (فصل ۵ را ببینید) می تواند در زمان افت قند خون فرد را آگاه کند.
  4. بیمار باید مراقب علایم هیپوگلایسمی باشد که وقتی بیمار سرش شلوغ است ممکن است این علایم را نادیده بگیرد.

دانشگاه Virginia یک برنامه آموزشی به نام آموزش آگاهی راجع به قند خون (BGAT یا blood glucose awareness training) را برایبزرگسالان مبتلا به دیابت نوع یک برای کمک به آنها در تشخیص، پیش بینی و پیشگیری از نوسانات بیش از حد در قند خون ترتیب داده است. بیمارانی که از این سیستم استفاده می کنند دفعات کمتری از افت قند خون شدید را تجربه می کنند.

 

عوارض هیپو گلایسمی

ترس از افت قند خون: افت قند خون برای بیمار ایجاد ناراحتی می کند و برخی بیماران اظهار کنند که در صورت تجربه این وضعیت تمام روز آنها خراب می شود. از خون سبب تشویش شده و برخی بیماران از ترس آن، ممکن است دوز انس خود را بطور عمدی کاهش داده و قند خون خود را بالاتر از حد نرمال نگه دارند.

خطر صدمه و آسیب:

عارضه قابل توجه افت قند خون این است که می تواند بیمار و اطرافیان او را به خطر بیندازد. برای مثال بیمار ممکن است که بر روی یک دستگاه یا ماشین کار کند و در اثر افت قند خون شدید دچار تشنج ضعف در یک قسمت بدن یا اختلالات بینایی می شود.

اثر روی عملکرد ذهنی:

مطالعاتی که بر روی بررسی افت قند خون روی عملکرد ذهنی انجام شده پاسخ های روشنی را در پی نداشته اند. بخشی از این مشکل مربوط به این است که بسیاری از بیمارانی که مورد مطالعه قرار گرفتند و افت شدید قند خون را تجربه کردند، مبتلا به عوارض دیگر دیابت بوده اند که آنها نیز بر عملکرد ذهنی موثر بودند. مطالعه ای که اطمینان بخش بود، DCCT (پژوهش بزرگ بر روی بیماران مبتلا به دیابت نوع یک) بود که بیان کرد که دوره های شدید افت قند خون در طی ۱۸ سال پیگیری بیماران سبب کاهش عملکرد و قوای ذهنی نشد. این موضوع احتمالا نمی تواند در مورد بچه های

کم سن و سال صادق باشد (زیر ۵ سال) در نتیجه در این بچه ها نباید کنترل قند خون خیلی شدید صورت گیرد.

رانندگی و افت قند خون:

برخی داروها برای درمان دیابت (سولفونيل اوره ها، انسولین، nateglinide ، repaglinide) سبب افت قند خون می شوند که می تواند بر روی رفلکس‌های بدن و قضاوت فرد اثر بگذارد. علاوه بر آن، عوارض طولانی مدت دیابت خصوصا اختلالات بینایی و نوروپاتی در رانندگی فرد اختلال ایجاد می کند. در کل، دیابت به خودی خود اثر کمی بر تصادفات رانندگی دارد. به نظر می رسد که خطر تصادفات رانندگی در آینده اگر در بیمار دوره های اخیر افت قند خون وجود داشته باشد افزایش می یابد. همچنین اگر بیمار سابقه تصادفات رانندگی قبلی در اثر افت قند خون را نیز داشته باشد، احتمال افزایش می یابد.

 

توصیه برای رانندگی ایمن در افراد مبتلا به دیابت شامل:

– چک قند خون بلافاصله قبل از شروع رانندگی

– داشتن گلوکومتر و کربوهیدرات های سریع الاثر در ماشین

– اگر بیمار احساس افت قند خون کند باید ماشین را کنار زده و قند خون خود را کنترل کند.

– بیمار اگر مبتلا به عوارض دیگر دیابت مانند مشکلات بینایی و نروپاتی دیابتی نیز باشد باید بسیار مراقب باشد.

 

خلاصه:

  • افت قند خون یا هیپوگلایسمی هم در مبتلایان به دیابت نوع یک وه نوع دو رخ می دهد.
  • علایم اتونوم شامل لرز، تعرق، تشویش و تپش قلب در قند خون و mg/dl رخ می دهد. اگر قند خون به حدود mg/dl ۴۹برسد، به مغز ان لازم نرسیده و فرد احساس خستگی، گیجی و یا تاری دید می کند. (عوان نوروژنیک) . اگر قند خون فرد بیشتر افت کند و به حدود mg/dl ۳۰ برسد في دچار تشنج و یا کما می شود.
  • افت قند خون عمدتا به دلایل زیر رخ می دهد:

– اندازه گیری بیش از حد واقعی کربوهیدرات دریافتی، عدم موفقیت در تنظیم دوز انسولین برای ورزش و تزریق بیش از حد نیاز انسولین.

– اختلال در سیستم Counterregulatory خصوصا گلوکاگون در دیابت طول کشیده.

 

برای پیشگیری از هیپوگلایسمی:

– گوش به زنگ علایم هیپوگلایسمی باشید.

– مکرر قند خون خود را در نظر داشته باشید برای مثال قند خون قبل از مصرف وعده غذایی باید بین ۹۰ تا ۱۳۰ میلی گرم در دسي ليتر باشد.

– افت قند خون را با کربوهیدرات های سریع الاثر مثل آب میوه ها یا قرص های گلوکز می توان درمان کرد. اعضای خانواده و هم اتاقی های بیمار باید نحوه تزریق گلوکاگون را یاد بگیرند تا در مواقع اورژانسی انجام دهند.

0
دیدگاه‌های نوشته

*
*